ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ: ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದ್ದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಹುಲಿ! Sangolli Rayanna Story in Kannada

Sangolli Rayanna history in Kannada, Sangolli Rayanna biography in kannada, Kittur Rani Chennamma and Sangolli Rayanna details in kannada, Sangolli Rayanna story in Kannada. Sangolli Rayanna death date, Sangolli Rayanna slogans in Kannada, Sangolli Rayanna birth place, freedom fighters of Karnataka, Sangolli Rayanna information

ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೆದ್ದವರ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸೋತೂ ಇತಿಹಾಸದ ಅಮರ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಕೆಲವು ವೀರರಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಿಗ, ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ. 1831ರ ಆ ಕರಾಳ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳು… ಇಡೀ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನತೆ ಕಣ್ಣೀರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ 33 ವರ್ಷದ ಯುವಕನನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ನೇಣುಗಂಬಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಯಣ್ಣನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರೇಮವಿತ್ತು.

ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರು, ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಕಿಚ್ಚು ಆರುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ರಾಯಣ್ಣ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ರಾಯಣ್ಣ ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಜ್ವಾಲೆ ಎಂದು! ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೇವಲ 33 ವರ್ಷ ಬದುಕಿದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ವೀರನ ಕಥೆಯನ್ನು ನೋಡೋಣ.

Table of Contents

ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ: ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದ್ದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಹುಲಿ!

ಕಿತ್ತೂರಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ರಾಯಣ್ಣನ ಬಾಲ್ಯ

ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಕಥೆ ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ನಾವು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಕಿತ್ತೂರು ಎಂದರೆ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚು. 1798ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ.

ರಾಯಣ್ಣನದು ಬೇಟೆಗಾರರ ಮನೆತನ. ಅವರ ತಂದೆ ಭರಮಪ್ಪ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಕೆಂಚವ್ವ. ರಾಯಣ್ಣನ ತಂದೆ ಭರಮಪ್ಪ ಅವರು ಕೂಡ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣ ಈಜುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ, ಕಾಡಿನ ಮೃಗಗಳ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಅದ್ಭುತ ಯೋಧನನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.

ರಾಯಣ್ಣ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ರಾಜ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ. ತನ್ನ ಚುರುಕುತನ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ರಾಯಣ್ಣ ಬೇಗನೆ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ನಂಬಿಕಸ್ತ ದಳವಾಯಿಯಾದನು.

ಕಿತ್ತೂರಿನ ಪತನ ಮತ್ತು ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ

1824ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹವಣಿಸಿದರು. ಕಿತ್ತೂರಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಕಾನೂನನ್ನು ತಂದು ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಚು ಹೂಡಿದರು. ಅಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಥ್ಯಾಕರೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದು ದತ್ತು ಪುತ್ರ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪನನ್ನು ರಾಜನೆಂದು ಒಪ್ಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಹೇಳಿದ. ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನಿಗೆ ಇದು ಅಸಹನೀಯವಾಯಿತು.

ಯುದ್ಧ ಘೋಷಣೆಯಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರೇ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದರು. ರಾಯಣ್ಣ ತನ್ನ ಸಣ್ಣ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಥ್ಯಾಕರೆಯನ್ನು ಸದೆಬಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದನು. ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಅವಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.

ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹದ ಕಾರಣ ಕಿತ್ತೂರು ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಜೈಲು ಪಾಲಾದರು. ಕಿತ್ತೂರಿನ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಧ್ವಜ ಹಾರಾಡಿತು. ಆದರೆ ರಾಯಣ್ಣನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಿಚ್ಚು ಆರಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಯಣ್ಣ ಅಂದು ಒಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ: ‘ನನ್ನ ರಾಣಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವವರೆಗೆ, ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ ನಾನು ವಿಶ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು.

ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಬೆಂಬಲ

ರಾಯಣ್ಣ ಒಬ್ಬನೇ ಹೋಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಯಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ‘गेರಿಲ್ಲಾ’ ತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಅಂದರೆ ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರ. ರಾಯಣ್ಣ ಕೇವಲ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಮಾತ್ರಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರನ್ನು, ಕುರುಬರನ್ನು, ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ. ಅವರಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ.

ರಾಯಣ್ಣನ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ:

ರಾಯಣ್ಣನ ಸೈನಿಕರು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಯಾರೂ ಸೈನಿಕರು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜನರಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿದ ತೆರಿಗೆಯ ಹಣವನ್ನು ರಾಯಣ್ಣ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಡ ರೈತರಿಗೆ ಅವರ ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂಚುತ್ತಿದ್ದ.
ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ರಾಯಣ್ಣ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ‘ದರೋಡೆಕೋರ’ ಎಂದು ಕರೆದರೆ, ಜನರು ಮಾತ್ರ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕಿತ್ತೂರಿನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕನಸು

ರಾಯಣ್ಣನ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕಿತ್ತೂರಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವುದಾಗಿತ್ತು. ರಾಯಣ್ಣ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ದತ್ತುಪುತ್ರ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪನನ್ನು ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದನು. ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ ಸಿಕ್ಕರೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು.

ರಾಯಣ್ಣನ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತೆಂದರೆ, ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಯುವಕರು ರಾಯಣ್ಣನ ಸೈನ್ಯ ಸೇರಲು ಓಡಿಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಬಂದಿದ್ದು ಜನರ ಈ ಬೆಂಬಲದಿಂದಲೇ. ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಭಯವಿತ್ತೆಂದರೆ, ರಾಯಣ್ಣನ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕರಾಳ ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹದ ಅಧ್ಯಾಯ

ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವೀರರನ್ನು ಶತ್ರುಗಳು ಸೋಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ದ್ರೋಹಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬ್ರಿಟಿಷರು 500 ರಿಂದ 1000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಇನಾಮು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ.

ರಾಯಣ್ಣನ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣರಾಯ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಕೆಲವು ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಜೊತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು.

1830ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಯಣ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಯಣ್ಣನ ಸೈನಿಕರು ಆಯಾಸಗೊಂಡು ನಂದಗಡದ ಹತ್ತಿರದ ಕೆರೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಯಣ್ಣನ ಬಳಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶಸ್ತ್ರ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಸಮಯವನ್ನೇ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದ ದ್ರೋಹಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತ ನೀಡಿದರು. ನೂರಾರು ಸೈನಿಕರು ಆಯುಧವಿಲ್ಲದ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು. ರಾಯಣ್ಣ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರೂ, ದ್ರೋಹದ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದನು.

ವೀರ ಮರಣ

ಜನವರಿ 26, 1831. ಅಂದು ನಂದಗಡದ ಜನತೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ನೇಣುಗಂಬಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದರು. ರಾಯಣ್ಣನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಭಯದ ಬದಲು ತೇಜಸ್ಸಿತ್ತು. ರಾಯಣ್ಣ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ: ‘ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು, ಆದರೆ ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಂಬಲವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ‘ ಎಂದು. ರಾಯಣ್ಣ ನೇಣು ಹಗ್ಗವನ್ನು ತಾನೇ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿ ಕೊರಳಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡನು. ರಾಯಣ್ಣ ಹುತಾತ್ಮನಾದ ದಿನವೇ ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ದಿನವಾಗಿದ್ದು ಕಾಕತಾಳೀಯವೇ?

ರಾಯಣ್ಣನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಗೆಳೆಯ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ಬಾಲಪ್ಪ ಒಂದು ಆಲದ ಮರವನ್ನು ನೆಟ್ಟನು. ಆ ಮರ ಇಂದಿಗೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ರಾಯಣ್ಣನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟಿರುವುದು ನಮಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯ. ರಾಯಣ್ಣನ ಶೌರ್ಯದ ಲಾವಣಿಗಳು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ.

ರಾಯಣ್ಣನ ಕಥೆ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವುದು ಕೇವಲ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು. ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುವಿಗಿಂತ ಒಳಗಿನ ದ್ರೋಹಿಗಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ರಾಯಣ್ಣನ ಜೀವನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ರಾಯಣ್ಣನೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಸ್ನೇಹಿತರೇ, ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ರಾಯಣ್ಣ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಈ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಲಿದಾನ ನೀಡಿದ ಇಂತಹ ವೀರರನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಬೇಡಿ. ಜೈ ಹಿಂದ್, ಜೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತೆ!

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: