ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ | Bhandari Caste History in Kannada

Bhandari caste history in Kannada, Bhandari community origin in Kannada, Bhandari caste surnames list in Kannada, Bhandari warriors Shivaji navy in Kannada, Bhandari caste population in India in Kannada, Bhandari kuldevatas and temples in Kannada, Bhandari caste migration history in Kannada, Mainak Bhandari history in Kannada, Bhandari caste subcastes and clans in Kannada, Bhandari community culture and traditions in Kannada

Bhandari community history in Kannada

ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯವು ಒಂದು. ಸಮುದ್ರಯಾನ, ನೌಕಾಸೇವೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಸೇಂದಿ ತೆಗೆಯುವ ಕಸುಬಿನೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಇತಿಹಾಸ ಆಳವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಗಣನೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. ಇವರ ಇತಿಹಾಸ, ವಲಸೆ, ನಾಮಮೂಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ ಬನ್ನಿ.

ಭಂಡಾರಿಗಳು ಯಾರು?

ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುವ ಯೋಧ ಸಮುದಾಯ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಇತಿಹಾಸ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಕಡಲತೀರದೊಂದಿಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಇವರ ನಂಟು ಬಹಳ ಹಳೆಯದು. ಆದರೆ ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿ ಏನೆಂದರೆ, ಒಂದು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಗುರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಮುದಾಯ, ಭಾರತದ ಬಹುದೂರದ ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ನೇಪಾಳ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು, ಗುಜರಾತ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡಲತೀರದ ಸಮುದಾಯ ಇಷ್ಟು ದೂರದ ಒಳನಾಡಿನವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ, ನಾವು ಈ ಸಮುದಾಯದ ವಲಸೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಲಸೆ

ಸಮುದಾಯ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಂಡಾರಿಗಳು ಮೂಲತಃ ರಜಪೂತಾನದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಸೆ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ವಲಸೆಯ ನಂತರ ಸಮುದಾಯ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು. ರಜಪೂತಾನದಿಂದ ಹೊರಟ ಈ ಜನಾಂಗ ಕ್ರಮೇಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಕಡಲ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರ್ತನ್ನು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಈ ವಲಸೆ ಮುಂದೆ ಭಂಡಾರಿಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಜನಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.

ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜೊತೆಗಿನ ನಂಟು

ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇವರ ಇತಿಹಾಸ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ನಂತರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಲಶಾಲಿ ಯೋಧರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇಂದಿನ ಮುಂಬೈ ಬಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ನಾಲಾ ಸೋಪಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಯೋಧರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಯೋಧರ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಇಂದಿನ ಭಂಡಾರಿಗಳು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಈ ಸಮುದಾಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಸಿ, ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಸೇಂದಿ ತೆಗೆಯುವ ಕಸುಬು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರ್ತನ್ನು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಮೂಲತಃ ರಜಪೂತ ಯೋಧರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೌರ್ಯರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಕದಂಬರು ಹಾಗೂ ಶಾತವಾಹನರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೌಕಾ ಯೋಧರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಅನುಭವ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

“ಭಂಡಾರಿ” ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ

ಭಂಡಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಪುರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಶಿವ ಮತ್ತು ಘರ್ಮಬಿಂದುವಿನ ಕಥೆ

ಕಥಾ ಕಲ್ಪತರು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ತರ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲ ಪುರುಷ ಪರಶಿವನ ಬೆವರಿನ ಹನಿಯಿಂದ ಜನ್ಮ ತಾಳಿದನು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಪರಶಿವನು ತಿಲಕಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿರುತ್ತಾನೆ.

ಆ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಸ್ತಿನಿಂದ ಆತನ ಹಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಬೆವರಿನ ಹನಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆ ಬೆವರಿನ ಹನಿಯಿಂದಲೇ ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಆಗ ಪರಶಿವನು ಆತನಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಏನಾದರೂ ತಂಪಾದ ಪಾನೀಯವನ್ನು ತರುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇಡೀ ಕಾಡನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹುಡುಕಿದರೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೀರು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಶಿವನು ತನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ತಾಳೆ ಮರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಮರವನ್ನು ಏರಿದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಾಳೆ ಮರದಿಂದ ಬರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಂಪಾದ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಅಂದರೆ ನೀರಾ ಅಥವಾ ಸೇಂದಿಯನ್ನು ತಂದು ಶಿವನಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಈ ಸೇವೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಪರಶಿವನು, ಆತನನ್ನು ಅಲಕಾಪುರಿಯ ಖಜಾನೆಯ ಕಾವಲುಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಅಂದರೆ ಖಜಾಂಚಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಈ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಭಂಡಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಈ ಪುರಾಣಿಕ ಕಥೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯು ಸಮುದಾಯದ ಸೇಂದಿ ತೆಗೆಯುವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಸುಬಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

“ಬಂಡ-ಹರಿ” ಸಿದ್ಧಾಂತ

ಎರಡನೆಯ ಪರಂಪರೆ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, “ಭಂಡಾರಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು “ಬಂಡ + ಹರಿ” ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

“ಬಂಡ” ಎಂದರೆ ದಂಗೆ ಮತ್ತು “ಹರಿ” ಎಂದರೆ ಸೋಲಿಸುವವರು ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ “ಬಂಡ-ಹರಿ” ಎಂದರೆ ದಂಗೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದವರು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವೇ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ “ಭಂಡಾರಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ವತಃ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರೇ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಮರಾಠಾ ಸರದಾರರು ಆಂತರಿಕ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದ್ದರಂತೆ.

ಈ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೃಪ್ತಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಈ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ.

“ಭಾಂಡ” ಮತ್ತು ಹಡಗುಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ

ಮೂರನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, “ಭಂಡಾರಿ” ಎಂಬ ಪದ “ಭಾಂಡ” ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥ ದೊಡ್ಡ ಹಡಗುಗಳು ಅಥವಾ ನೌಕೆಗಳು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.

ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೊಡ್ಡ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರನ್ನು “ಭಂಡಾರಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಈ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಸಮುದ್ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಭಂಡಾರಿ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಭಂಡಾರ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಭಂಡಾರ ಎಂದರೆ ಖಜಾನೆ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದರ್ಥ. ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಒಡವೆ, ಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಕಾವಲುಗಾರರಾಗಿ ಈ ಸಮುದಾಯದವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಹಾಗಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಭಂಡಾರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವಿಧ ವಿವರಣೆಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಯೋಧ ಪರಂಪರೆ, ನೌಕಾ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಿಂದವಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿಗಳ ಪಾತ್ರ

ಮರಾಠಾ ಶಕ್ತಿಯ ಉದಯ ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಮಹಾ ಚಳುವಳಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯ ಹಿಂದವಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಜನಾಂಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು, ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕನಸಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೊಡುಗೆ ಮುಂದೆ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅದೇ ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಇತಿಹಾಸ.

ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆ

ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದರೆ ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ. ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಕಡಲ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ, ಕರಾವಳಿ ಕೋಟೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ, ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಬಲಿಷ್ಠ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು.

ಮೈನಾಕ್ ಭಂಡಾರಿ ಎಂಬ ಅಪ್ರತಿಮ ವೀರನು ಶಿವಾಜಿಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದನು. ಈತನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ನೌಕಾಪಡೆಯು ವೈರಿಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಗ್ಗುಬಡಿದಿತ್ತು.

ಮೈನಾಕ್ ಭಂಡಾರಿಯವರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಕಾನ್ಹೋಜಿ ಆಂಗ್ರೆ. ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾನ್ಹೋಜಿ ಆಂಗ್ರೆ ಕೂಡ ಸ್ವತಃ ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು.

ಇವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳ ಚಲನ–ವಲನಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾನ್ಹೋಜಿ ಆಂಗ್ರೆಯವರ ಆರಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ನಂತರದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಮುರುಡ್ ಜಂಜೀರಾ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಅಲಿಬಾಗ್ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಡಲ ಕೋಟೆಗಳು ಸಮುದಾಯದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈ ಬಲಿಷ್ಠ ನೌಕಾಪಡೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹಲವಾರು ಕಡಲ ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೇವಲ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶಿವಾಜಿಯ ಕಾಲಾಳು ಪಡೆಯಲ್ಲಿ “ಹೆಟ್ಕರಿ”ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಯೋಧರು ಕೂಡ ಇದೇ ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಭಂಡಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆ, ಶಿಸ್ತು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

ಮುಂಬೈನ ಮೊದಲ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ

ಇವರ ಈ ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಆಂಗಿಯರ್ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ. ಈತ ಮುಂಬೈನ ಮೊದಲ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ “ಭಂಡಾರಿ ಮಿಲಿಷಿಯಾ” ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದ್ದನು.

ಈ ಪಡೆಯು 1672 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಕುಲದೇವತೆ, ಕುಲದೇವಿ ಮತ್ತು ವಂಶಪರಂಪರೆ

ಈ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಅವರು ವಾಸವಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಗುರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕುಲದೇವರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಉಪನಾಮಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಕುಲದೇವತೆ ಮತ್ತು ಕುಲದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರ್ತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.

ಕೊಂಕಣ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗೋವಾ

ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತವರೂರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗೋವಾದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಗುರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಕಲೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೊಲ್ಹಾಪುರ, ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಧಾರವಾಡ, ಕಾರವಾರ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಥಾಣೆ, ರಾಯಗಡ, ರತ್ನಗಿರಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಭಜನೆಗೆ ಮುನ್ನ ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿಗಳು

ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಗೂ ಮೊದಲು, ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕರಾಚಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿತ್ತು.

ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಇಂತಹ ಒಂದು ಸಮೃದ್ಧ ಬಂದರು ನಗರದೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟ ಬಂದಾಗ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಯಿತು.

ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ನಿರಾಶ್ರಿತ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದೂ ಈ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ

ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

ಆ ಆಸ್ತಿಗಳು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬೇರೆಯವರ ವಶವಾದವು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆಗಳು ವಿಭಜನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿಗಳು

ಇಂದು ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿದೆ.

ಗೋವಾದ ಹಿಂದೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನ ಭಂಡಾರಿಗಳೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶೇಷ. ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಅವರು ವಾಸವಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಗುರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕುಲದೇವರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಉಪನಾಮಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಭಂಡಾರಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ

ಇಂದು ಈ ಜನಾಂಗದವರು ಎಲ್ಲಾ ರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಸರ್ವರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಹಲವರು ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಯುವಕ ಯುವತಿಯರು ಇಂದು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಶೌರ್ಯ ಮೆರೆದಿದ್ದ ಈ ಜನಾಂಗ, ಇಂದು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸರ್ಕಾರಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯ ಅನೇಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ದಿಗ್ಗಜರನ್ನು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ.

ಇಂದಿಗೂ ಮುಂಬೈ, ಗೋವಾ ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕರು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆ

ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನ ಯೋಧ ಪರಂಪರೆ, ಸಮುದ್ರ ಸಂಪರ್ಕ, ರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇವರ ಇತಿಹಾಸವು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಜನಜೀವನ, ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣ, ಕ್ರೀಡೆ, ರಾಜಕೀಯ, ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯ ಹೊಸ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಇದಾಗಿತ್ತು ಭಂಡಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿ ನಿಮಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆನಿಸಿದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇನ್ನಿತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ನೀವು ನಮ್ಮ ಬ್ಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಓದಬಹುದು.

ಈ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯವು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕರ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಕಲು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

All content on this blog is copyrighted, and copying is not allowed without permission from the author.